Prof. Dr. İlber Ortaylı neden Fatih Camii Haziresi'ne defnedilecek? Cumhuriyet tarihinde 10. isim
Metin Aktaşoğlu - metin.aktasoglu@milliyet.com.tr/ Türkiye, İlber Hocasını kaybetmenin üzüntüsünü yaşıyor. Cumhuriyet tarihimizin entelektüel birikiminde önemli bir yer tutan tarihçi ve yazar Prof. Dr. İlber Ortaylı, bir süredir sağlık sorunları nedeniyle tedavi gördüğü İstanbul’daki Koç Üniversitesi Hastanesi’nde yaşamını yitirdi. Osmanlı İmparatorluğu’nun idari yapısı, modernleşme süreci ve imparatorluklar tarihi konularında sadece Türkiye'de değil dünya çapında sayılı tarihçiler arasında gösterilen Ortaylı, keskin zekâsı, güçlü hafızası ve kendine has üslubuyla da milyonlara tarihi sevdiren bir aydın olarak ekranlardan yıllarca evlerimize konuk oldu.
78 yıllık ömrüne çok sayıda başarı, ödül, bilgi ve anlatılası hikaye sığdıran; aydınlanmanın, dilin, tarihin, toplumsal sözleşmelerin ve kültürel mirasın önemini hemen hemen her yerde vurgulayan Ortaylı için düzenlenecek cenaze programı da belli oldu. Buna göre önce 16 Mart Pazartesi günü saat 11.00’de, geçmişte senato üyeliğinde bulunduğu Galatasaray Üniversitesi’nde bir anma töreni düzenlenecek. Ardından cenaze namazı, ikindi namazını müteakip kılınacak ve duayen tarihçinin naaşı Fatih Camii Haziresi’nde defnedilecek.
İLBER ORTAYLI, HOCASI HALİL İNALCIK'LA BULUŞACAK
Fatih Camisi Haziresi’nde kendisini “Tarihçilerin Kutbu” ve “Şeyh-ül Müverrihin” olarak bilinen Halil İnalcık bekliyor. Ortaylı hem Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü'nde İnalcık'ın öğrencisiydi hem de yüksek lisans çalışmasını Chicago Üniversitesi'nde Halil İnalcık ile yapmıştı. İnalcık aynı zamanda Ortaylı'nın “Tanzimat sonrası mahallî idareler” başlıklı doktora tezinin danışmanıydı.
Bu gönderiyi Instagram'da gör
25 Temmuz 2016'da yaşamını yitiren İnalcık, Bakanlar Kurulu kararı ile Fatih Sultan Mehmet'in de türbesinin bulunduğu Fatih Camii Haziresi'ne defnedildi. İnalcık için Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatı ile özel bir kabir yapıldı. Geleneksel Osmanlı kabirleri tarzında düzenlenen İnalcık'ın "ulema kabri" 22 Temmuz 2017'de tamamlandı. Kabir düzenlenmesinde Ahmed Cevdet Paşa'nın kabri örnek alındı. Zira Ahmed Cevdet Paşa, 1884'te yayınlanan 12 ciltlik "Târîh-i Cevdet" adlı eseriyle çok önemli bir Osmanlı tarihi eserine imza atmıştı. 1895'te yaşamını yitiren Ahmed Cevdet Paşa'nın kabri de Fatih Camii Haziresi'nde yer almakta.
FATİH CAMİİ HAZİRESİ: YAKLAŞIK 400 ÖNEMLİ İSMİN EBEDİ İSTİRAHATGÂHI
Tam da bu detaylar Fatih Camii tercihini kayda değer kılıyor. Hazire başta Fatih Sultan Mehmed'in türbesi olmak üzere, Fatih'in eşi ve II. Bayezid'in annesi Gülbahar Valide Hatun, Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa, Darüşşafaka Cemiyeti'nin kurucusu Sadrazam Gazi Ahmed Muhtar Paşa, Türk basın-yayın ve edebiyat tarihinin en önemli isimlerinden Ahmed Midhat Efendi, Türk Tarih Kurumu Şeref Üyesi Prof. Dr. Kemal Karpat, Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü ve Legion d'honneur sahibi Türkiye'nin ilk “Bizans sanat tarihi” uzmanı olarak kabul edilen Prof. Dr. Semavi Eyice gibi aralarında önemli hattatların, Sadrazamların, paşaların, şairlerin, İslam alimlerinin bulunduğu yaklaşık 400 önemli ismin ebedi istirahatgâhı. İlber Ortaylı, Cumhuriyet tarihinde Fatih Camii Haziresi'ne defnedilen 10. isim olacak.
'ADETA BİZİM 'PANTEON'UMUZ'
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi ve İstanbul Kitaplığı Yönetim Kurulu Üyesi Hayri Fehmi Yılmaz'la hem Fatih Camii Haziresi'nin önemini hem de Prof. Dr. Ortaylı'nın buraya defnedilmesi kararını konuştuk. Hayri Fehmi Yılmaz kararı çok yerinde bulduğunu ifade ederken “Hazireler bizim 'panteonumuz' gibi oluyor” ifadelerini kullanıyor ve şöyle ekliyor:
Hazirelerin tarihine de kısaca değinen Yılmaz, “Cami hazirelerinde aslında hükümdarlar tek başlarına uyumak istemişler. Süleymaniye yahut Fatih Camii Hazireleri ve diğer büyük hazireler aslında daha geç oluşturulmuş yapılar. 18. yüzyıldan sonra vakıf mütevellisi, cami cemaati ya da iktidarın önde gelenlerinin teşkil edildiği yerler olmuş hazireler. Ama Fatih Camii Haziresi çok özeldir” diyor.
1463-1470 yılları arasında Fatih Sultan Mehmet tarafından yaptırılan Fatih Camii'nin külliyesi içinde 16 adet medrese, dârüşşifâ, tabhane, imaret, kütüphane, hamam ve hazire bulunmakta. 1766 depreminde yıkılan cami onarılarak 1771'de bugünkü hâlini alırken, hazire adetaOsmanlı protokolünü bir arada görmeyi mümkün kılıyor.
Böylesi defin kararlarının daha sistematik bir hale gelebileceğinin altını çizen Yılmaz, “Naçizane hazirelerde daha çok toplumun üzerinde uzlaştığı bilim insanlarının, ülkeye hizmet etmiş sanatçıların yer almasını arzu ediyorum. Dolayısıyla bu kararı çok olumlu buluyorum. Herkes tarafından kabul edilen, bu şehre ve ülkeye hizmet vermiş insanların, bilim insanlarının tabii ki orada olması çok güzel” şeklinde konuşuyor ve şu ifadelerle devam ediyor:
Fatih Camii Haziresi'ne Cumhuriyet döneminde defnedilen 9 isim ise şu şekilde:
- 1924: Kurtuluş Savaşı'na destek veren isimlerden Harbiye Nazırı Şevket Turgut Paşa
- 1954: İslam alimi, vaiz ve Beyazıt Devlet Kütüphanesi Kütüphaneler Tasnif Heyeti Üyesi Ahmed Tâhir Marâşî
- 1964: Tarih ve Coğrafya Encümenleri Reisi, Askerî Temyiz Mahkemesi Üyesi emekli subay, siyasetçi ve yazar Pertev Demirhan
- 2012: Fatih Camii Vaizi ve Eski Fatih Müftüsü İbrahim Subaşı
- 2016: "Şeyhü'l Müverrihin" ve "Tarihçilerin Kutbu" olarak anılan Prof. Dr. Halil İnalcık
- 2018: Türkiye'nin ilk Bizans Sanat Tarihi uzmanlarından Prof. Dr. Semavi Eyice
- 2019: Önemli Osmanlı tarihçilerinden TBMM Onur Ödülü sahibi ve Türk Tarih Kurumu şeref üyesi Prof. Dr. Kemal Karpat
- 2021: 13 yıl 174 günle Cumhuriyet tarihinin en uzun süreli İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş
- 2022: Fatih Camii'nde uzun yıllar hadis ve fıkıh dersleri veren İslam alimi Muhammed Emin Saraç
