Sanal medyada milyarlarca TL ile fonluyorlar: Algoritmalarla şiddeti yayıyorlar
İsmail Şahin - İSTANBUL - Sanal medya dünya çapında denetlenemeyen yükselişiyle şiddeti körükleyerek hem yetişkinler hem de çocuklar üzerinde psikolojik etkilere neden oluyor. Türkiye’de 2024 yılında dijital medya yatırımları 158 milyar TL’ye geçti. Sosyal medya toplam yatırımlarının yüzde 47’sini oluşturdu. Yani 74 milyar TL Meta, Google, TikTok, YouTube ve X gibi yabancı platformlara aktı. 2025 yılında ise 200 milyar TL dijital medya yatırımlarına reklam olarak aktı. Bu paranın 100 milyar TL’den fazlası sosyal medya platformlarına gitti. Bu platformlar daha fazla izlenmek ve ekran sürelerini artırmak için şiddet, mafya özentisi içerikler, suç örgütü propagandaları ve çocukları hedef alan riskli yayınları algoritmalarla desteklendi. Denetlenemeyen bu sistem yüzünden şiddet her geçen gün artıyor ve devletler kendi sosyal medyalarını oluşturuyor.
Rekor seviyeye
“We Are Social” tarafından 2025’te yapılan araştırmaya göre dünya genelinde internet kullanıcı sayısı 5.5 milyarı aşarken, kullanım oranı yüzde 67.5 seviyesine ulaştı. Sosyal medya kullanıcı sayısı da 5.2 milyar ile dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisine yaklaştı. Türkiye’de dijitalleşme rakamlarının ise rekor seviyelere ulaştığı gözlendi. Türkiye’de 16-74 yaş grubunda internet kullanım oranı yüzde 90.9’a yükselirken, günlük ortalama kullanım süresi 7 saat 13 dakikaya ulaştı. Sosyal medya ekran süresi ise 4 saat 4 dakika ile Avrupa’nın en uzun süresi.
Tazminat talepleri
Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta, 2025’tetam 200 milyar doların üzerinde gelir ve 60 milyar doların üzerinde de kâr elde etti. Google’a ait YouTube aynı yıl 60 milyar doların üzerinde gelir elde ederken Çinli TikTok 186 milyar dolar gelir 50 milyar doların üzerinde de net kâra ulaştı. Geçtiğimiz ay ABD’de mahkeme, Meta ve Google’a bir kullanıcıyı “bağımlı hale getirdiği” gerekçesiyle toplam 6 milyon dolar tazminat ödemesine hükmetti. New Mexico’da görülen başka bir davada ise Meta, platformlarındaki çocuk güvenliği önlemleri konusunda kullanıcıları yanılttığı gerekçesiyle 375 milyon dolar ceza aldı.
Kâr ve rekabet uğruna feda edilen güvenlik
Sosyal medya devlerinin, kullanıcı ilgisini canlı tutmak için “öfke” ve “sınırda içerik” (borderline content) kullanımına göz yumduğu görülüyor.
Algoritma Silahlanması: Meta, TikTok ile rekabet edebilmek için Instagram Reels’ı yeterli güvenlik önlemleri almadan piyasaya sürdü. İç araştırmalar, Reels üzerindeki zorbalık ve nefret söylemi oranlarının platformun diğer bölümlerinden çok daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Bütçe Tercihleri: Meta’nın Reels’ı büyütmek için 700 yeni personel istihdam ederken, çocuk koruma ve seçim güvenliği gibi kritik alanlarda talep edilen küçük ekiplere (yaklaşık 12 kişi) bütçe vermediği iddia ediliyor.
Duygusal Duyarsızlaşma: Algoritmalar, kullanıcıları daha uzun süre ekranda tutmak için sürekli “yüksek uyarıcı” (öfke, şiddet, nefret) içerikler sunuyor.
Radikalleşme Döngüsü: Algoritmaların “öfke odaklı” yapısı, 14 yaşındaki bir çocuğun dahi kısa sürede ırkçı ve kadın düşmanı görüşlerle radikalleşmesine neden olabiliyor.
Yanıltıcı Güvenlik Araçları: Şirketler her ne kadar “50’den fazla güvenlik ayarı” sunduklarını iddia etseler de, algoritmaların “kara kutu” yapısı, bu koruma kalkanlarının gerçekte etkisiz kalmasına neden oluyor.
TÜRKİYE SOSYAL MEDYA KULLANICI RAKAMLARI
Instagram: 62.3 milyon
YouTube: 57.9 milyon
TikTok: 44.9 milyon
Facebook: 34.7 milyon
LinkedIn: 21 milyon
X (Twitter): 18.5 milyon
Oyunların %85’i şiddet içerikli
Mobil oyun sektöründe küresel harcamalar 156 milyar doları aşarken, şiddet temalı oyunları oyun ekonomisinin temelini oluşturuyor. Video oyunlarının yaklaşık %85’i bir tür şiddet unsuru içeriyor.Youth Endowment Fund’un (YEF) araştırmasına göre 13-17 yaş arasındaki gençlerin büyük bölümü yumruklu kavgalar, bıçaklı saldırılar ve çete çatışmaları gibi gerçek şiddet görüntülerine maruz kalıyor. Bu içeriklerin önemli kısmı gençlerin aramasıyla değil, algoritmaların otomatik önerileriyle karşılarına çıkıyor.
Musk’a çocuk istismarı celbi
Fransız yargısı, sosyal medya şirketi X hakkında Paris’te açılan soruşturma kapsamında şirketin sahibi Elon Musk’ı ifadeye çağırdı. Çocuk istismarı içerikleri, cinsel içerikli deepfake’ler, algoritma manipülasyonu ve veri sistemine müdahale iddialarını gibi konulardan X şirketi hakkında açılan soruşturma kapsamında Paris Savcılığı Musk’ı ve yönetici Linda Yacarino’yu ifadeye çağırdı. Musk’ın ifade vermeye gelmemesi soruşturmanın işleyişini değiştirmeyecek ama açılacak davada X şirketi suçlu bulunursa yıllık cirosunun (3.1 milyar dolar) yüzde 10’a yakını bir ceza ile karşı karşıya kalacak.
