İran’ı hiç böyle bilmezdik! Savaş tüm gerçekleri ortaya çıkardı: Tamamen hazırlıksız yakaladı
Zeynep Dilara Akyürek / Milliyet.com.tr - "Görünen köy kılavuz istemez" derler. Oysa bazen görünen köy de kılavuz ister. Bu yüzlerce yıllık söz, bugün dünyanın gördükleri ve yıllarca dünyaya gösterilen arasındaki farkı da anlatıyor artık. Onlarca yıldır pek çok savaş, karışıklık ve skandal televizyon, radyo ve tüm medya organlarından insanlara sunuldu. Ancak bugün, sosyal medya, hiç sunulmamış, kimilerine göre hiç sunulmaması gerekenleri gündeme getiriyor. Bugünlerde ateşkesi konuşulan İran ve ABD ile İsrail arasındaki savaş bugüne dek görülmeyen ya da farklı görünen bazı olayları gözler önüne sermişti. Savaş önce ABD cephesinden ‘Venezuela gibi 35 dakikada halledilir’ diye düşünülmüş, ancak sonuç hiç de böyle olmamıştı. 35 günü aşan savaş, İslamabad’da başlayan yüz yüze müzakerelerde farklı bir boyut kazanmıştı. Bu savaş sadece milyarlarca dolarlık mühimmata değil, ABD için görünmeyen yüzünün ortaya çıkmasına mal olmuştu. Öyle ki İran da bugüne dek kendisinden beklenmeyen askeri başarıları 1 ayı aşkın sürede göstermiş, ABD karşısında kazanan taraf olmayı başarmıştı. İran hakkında dünyanın gördüğü tek gerçek askeri anlamdaki uzun süreli pes etmeyen bir duruş sergilemesi de değildi. Kadınların kısıtlı haklara sahip olduğu, bu ülkeye saldırmadan önce ABD, özgürleşme vaadiyle rejim değişikliğini amaçladığını açıklamıştı. Ancak 28 Şubat günü Ayetullah Ali Hamaney’in müzakere masasında suikaste uğraması, pek çok şeyi değiştirmişti. Kadınlar pek de özgür olmasa da bu ülkede vatanseverlik ve birlik olma duygusu savaş boyunca İran meydanlarında kadınların bayraklarla en önde yer almasını sağlamıştı. Üstelik İran’dan ‘hiç beklenmeyecek’ başka özellikler de dünyanın bu dönemde farkına vardığı şeyler arasındaydı. Hacettepe Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Şebnem Udum, İran’ın savaş döneminde ortaya çıkan bilinmeyenleri ve ABD’nin hiç haberdar olmadığı güç karşısındaki duruşunu Milliyet.com.tr’ye anlattı.
HER ŞEYİN BAŞLADIĞI KIRILMA NOKTASI! İRAN DÜNYAYA BÖYLE TANITILDI
Medyada işler, olan bitenin kameraman ve muhabirin gözüyle kaydedilmesiyle başlar. Bu insanlar sahada olayı, elmanın ısırılmış tarafından görerek anlatırsa tüm dünya elmanın ısırıldığını sanır. Ancak ısırılmamış tarafı için durum başkadır. Pek çok zaman ısırık, tarafı olunanların aldığı yaraları temsil eder. Bu da elmanın henüz ‘kötü’ bir muamele görmemiş diğer yarısı için olacaklara zemin hazırlar. ABD, İran’ın kendileri ve İsrail için tehlike arz ettiğini söyleyerek küçük kız çocuklarını öldürerek bir savaşı elmanın ısırılmamış tarafına taşımıştı. Böylece ilk kez kameralar, oradaki durumu gözler önüne sermeye hazırlanıyordu. Artık iki taraf da yara almış, iki taraf da binlerce kameranın kadrajına girmişti. Üstelik eskiden olduğu gibi sadece ulusal ve uluslararası yayıncıların değil, halkın da gözünden görme şansı vardı. Sosyal medya ve kamera, bu savaşta bir silah ve savunma aracı olabilirdi. Gerçeklerin bir gün ortaya çıkmak gibi bir huyu olduğu söylenecek olursa, İran için de bu çoktan başlamış bir süreçti. Üstelik yıllarsa ‘iyi ve medeni’ denenlerin karanlık dosyalarını örtmeye çalıştıkları saldırgan tavrı, İran’ın birbirine kenetlenmiş cesur kadınlarına karşı ağır bir yenilgi almak üzereydi. Peki ama her şey nerede ve nasıl başlamıştı?
İRAN LEGOLARI TAM YERİNE YERLEŞTİRDİ! ‘ABD TAMAMEN HAZIRLIKSIZ YAKALANDI’
İran geçmişten ders çıkarmış, halkı tüm farklılıklarını bir kenara koyup ‘İran için birlik olma duygusunu’ benimsemiş ve herhangi bir dış tehdide maddi manevi teslim olmamayı seçmişti. Öyle ki ABD beklemediği sonuçlar aldığı her an İran’ın ateşkes istediği yönünde açıklama yapmış olsa da, kısa süre içinde İran bu sözleri yalanlayarak mücadeleye devam mesajı vermişti. Üstelik de bu mesajları ABD’nin anlayacağı dilde, İran’ın zamansız tarzıyla yapmıştı. Doç. Dr. Şebnem Udum bu kadim medeniyetin modern güçlere mesajlarını şöyle anlatıyor: “Savaşın başlama şekli, yürütülüşü ve ABD ve İsrail’in söylemleri, İran’ın rejiminden çok ülkeyi ve halkı hedef almaya başlayınca ulusal refleks olarak İran halkı öncelikle beka savaşına girmiş ve yönetime tam destek vermiştir. Zira savaşı başlatanlar, Hamaney suikastını takiben bir halk hareketi ile rejimin devrileceğini hesaplarken tam tersi olmuştur. İran’ın tarihini, kültürünü ve sosyolojisini eksik değerlendirmekten kaynaklı bu sakat beklenti ve ait olduğu mantık, savaşın kendisini de eksik ve yanlış yorumlayarak askeri hedeflerle siyasi hedefleri yerli yerine oturtamamıştır. Bunu yaparken, İran’ın kullandığı farklı bir saldırı yöntemine karşı tamamen hazırlıksız kalmıştır. Sosyal medya, yapay zekâ ve İran’ın üstünlüğünü anlatan kısa ‘meme’ videoları. İran dijital mecralarda alışılmadık bir yöntemle psikolojik savaş yürütmüştür. Bu savaşın öne çıkan unsuru Lego kullanılarak hazırlanmış 1-2 dakikalık kısa videolardır. Bu videolar, yapay zekâ ile kısa sürede hazırlanarak dolaşıma sokulabiliyor. ABD halkına hitap etmesi istenen videolarda rap müziği kullanılmış, mesaj kafiyeli sözlerle verilmiştir. ‘Hareketli siyasi hiciv’ niteliğindedir. Bitirirken de imza olarak ‘sacred defense’ deniyor, yani ‘kutsal savunma.’ Bu videolar geniş kitlelerce takdirle ve heyecanla karşılanmıştır.”
Doç. Dr. Udum sözlerine, “Savaşın ilk gününde İran’da sivil hedeflerinin vurulması, ABD tarafından aşırı güç kullanımı söylemi ve daha sonra da ‘İran medeniyetinin ortadan kaldırılması’ tehdidi uluslararası hukuku çiğnedi. Cevaben, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kontrollü geçişe tabi tutması da ekonomik dengeleri bozdu. Bu nedenle, dünya kamuoyu, orantısız güç kullanımı tehdidine maruz kalan ve halkıyla direnen İran’ı, sadece kendi sınırlarını ve ülkesini değil, dünyadaki kural temelli düzenin de savunma hattı olarak gördü. İran’ın topyekün savunma ile ilgili videosu, Farsça yapılmış bir müzikle geleneksel enstrümanlar ve melodiler kullanılarak hazırlanmış bir marşı fonda kullanmıştır. Arka planda çalan müzik ve önde izlenen görsel anlatım ile videolar çarpıcı ve akılda kalıcı hale gelmiştir” diye devam ediyor.
İran Dış İşleri Bakanı Abbas Arakçi ve Hatem el-Enbiya Merkez Karargahı sözcüsü Yarbay İbrahim Zülfikari, bu savaşta sosyal medyada en çok öne çıkan isimler olmuştu. Her ikisinin de sözleri, beden dili ve duruşu çoktan kazanılmış olan zaferi gözler önüne serecek cinstendi. Öyle ki sosyal medyada viral olan video editleri, bu yöneticilerin ‘karizmasını’ tüm dünyaya etkileyici bir şekilde işlemişti. Doç. Dr. Udum da, Arakçi ve Zülfikari için şöyle konuştu:
ABD’NİN KÖRFEZİ DE Mİ KAYBEDECEK? ‘UTANMA DUYGUSUNU YAŞATTI’
ABD’nin bozulan ‘yenilmezlik’ imajı süper güç olan bu devletin güvenilirliğini sorgulatmıştı. Öyle ki ‘hiçbir şeyleri kalmadı’ denen İran’a karşı bile yetersiz bir saldırı yapan ABD sanıldığı kadar süper olmadığını göstermişti. Körfez ülkelerinin güvenliği ve korunması için en büyük paya sahip olan ABD, bu ülkeler için de güvenilmez bir imaj çizmişti. Çünkü İran, nerede olursa olsun tüm ABD üslerini füzelerle vuruyor, drone kullanarak üslerde dilediği gibi gözlem yapabiliyordu. Hal böyle olunca Körfez’in gelecekte ABD için nasıl bir karar alacağı da tartışma konusu olmuştu. Doç. Dr. Şebnem Udum bu konuyu, “Bunu kısa ve orta vade için değerlendirmek gerekir. Trump yönetimi sonlandığında ya da herhangi bir şekilde Başkan görevden ayrılırsa, imajı yerine koyma (restorasyon) çalışmalarının başlayacağını düşünüyorum. Ancak Körfez ülkeleri için durum farklı. Zira Orta Doğu’daki diğer etmenler onların alacağı tavrı belirleyecektir. İlk aşamada ABD ve İran arasında bir saldırmazlık anlaşmasının olması gerekir ki ABD, Körfez ülkeleri için tekrar askeri bir varlık gösterebilsin. Benzer durum NATO için de söz konusudur. Başkan, dışişleri ve savunma bakanlıklarında değişiklik olması durumunda farklı bir resim ortaya çıkabilir” diye yorumluyordu. Doç. Dr. Udum, sözlerini ‘utanma duygusu’ detayıyla şöyle noktaladı:
