SON DAKİKA: ABD-İran görüşmesi sona erdi! Masadan hangi kararlar çıktı! İşte '60 günlük yol haritası'
MİLLİYET.COM.TR /İran ile ABD arasında uzun süredir beklenen ilk barış görüşmeleri, yoğun tartışmalar ve diplomatik gerilimlerin gölgesinde yaklaşık 18 saatlik maratonun ardından tamamlandı.
İsviçre’nin Luzern Gölü kıyısında düzenlenen zirveye, ABD Başkanı Donald Trump’ın sosyal medya üzerinden yaptığı sert çıkışlar damga vurdu. Trump’ın “İran 60 gün içinde anlaşmaya varmazsa saldırılar sürecek” şeklindeki açıklamaları görüşme öncesinde tansiyonu yükseltirken, bu gerilim doğrudan zirvenin protokolüne de yansıdı.
VANCE NEYE UĞRADIĞINI ŞAŞIRDI
Heyetlerin ilk temas anında diplomatik mesafeler dikkat çekti. İran heyeti, Pakistan ve Katar temsilcileriyle tokalaşıp kısa sohbetler gerçekleştirirken, ABD heyetiyle doğrudan bir selamlaşma yaşanmadı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin, ABD heyetini yöneten Başkan Yardımcısı J.D. Vance’a bakmadan geçmesi kameralara yansırken, Vance’ın beklediği el sıkışmanın gerçekleşmemesi dikkat çekti. O anlarda Vance’ın yüz ifadesindeki değişim ise diplomatik soğukluğun adeta sessiz bir özeti oldu.
Zirve sonrası İran devlet medyası, bazı İranlı yetkililerin Katar heyetiyle temasların ardından toplantı binasından ayrıldığını duyurdu. Ancak müzakerelere yakın kaynaklar, İran heyetinin tamamen masadan kalkmadığını, görüşmelerin arabulucular eşliğinde sürdüğünü belirtti.
Söz konusu kaynak, “İran heyeti görüşmelere devam ediyor ve arabuluculara masadan çekilme yönünde herhangi bir işaret verilmedi” ifadelerini kullandı.
ŞERİF'İN YÜZ İFADESİ GÜNDEM OLDU
Öte yandan Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in, İran Dışişleri Bakanı Arakçi’yi zirveyi terk etmemesi konusunda ikna etmeye çalıştığı da aktarıldı. Bununla birlikte olay esnasında Şerif’in endişeli yüz ifadesi de kameralara yansıdı.
‘ÖNEMLİ GELİŞMELER KAYDEDİLDİ’
Katar ve Pakistan tarafından yapılan ortak açıklamada, zirvenin "olumlu ve yapıcı bir atmosferde" geçtiği belirtilirken, teknik müzakerelerin ilerletilmesi amacıyla yeni bir mekanizma kurulması konusunda da önemli gelişmeler kaydedildiği ifade edildi.
‘100 DAKİKA SÜRDÜ’
ABD ve İran heyetleri, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile İran Meclis ve Müzakere Heyeti Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf başkanlığında bir araya geldi. Taraflar, 17 Haziran'da imzalanan İslamabad Mutabakat Zaptı'nın uygulanmasına ilişkin yol haritasını ele almak üzere yaklaşık 100 dakika süren doğrudan görüşmeler gerçekleştirdi.
İRAN'DAN İLK AÇIKLAMA
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran ile ABD arasında, Katar ve Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerin ilk turunun sona ermesinin ardından yaptığı açıklamada, Lübnan savaşını sona erdirmeye yönelik önemli bir ilerleme sağlandığını belirtti.
Sosyal medya hesabından açıklamalarda bulunan Arakçi "Lübnan’daki çatışmaları önleme amacıyla kurulacak çalışma grubunun gerçek bir test olacağını söyleyen Arakçi, “Pakistan-Katar arabuluculuğunda Lübnan savaşını sonlandırmak için ilerleme kaydedildi” ifadelerini kullandı.
Arakçi ayrıca ülkesine uygulanan petrol ihracatına yönelik kısıtlamaların kaldırıldığını ve ablukanın sona erdiğini vurgulayarak, İran’ın dondurulmuş varlıklarının bir kısmının da serbest bırakıldığını söyledi.
PEZEŞKİYAN, PAKİSTAN'A GİDECEK
Bununla birlikte İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın Salı günü Pakistan'ı ziyaret edeceği aktarıldı.
GÖRÜŞMEDEN HANGİ KARARLAR ÇIKTI?
Yapılan açıklamaya göre taraflar, arabuluculuk sürecinin siyasi denetimini üstlenecek üst düzey bir komite kurulması konusunda anlaşmaya vardı.
Bu komite, baş müzakerecilerden düzenli raporlar alacak ve İran'ın nükleer programı, yaptırımlarla ilgili konular ile mutabakatın uygulanmasını güvence altına alacak anlaşmazlık çözüm mekanizmalarını yönetecek uzman çalışma gruplarını denetleyecek.
Tarafların ayrıca, nihai anlaşmaya ulaşılması amacıyla 60 günlük bir yol haritası üzerinde uzlaştığı bildirildi. Bu kararın ardından teknik görüşmelerin derhal başlatılması kararlaştırıldı.
‘HÜRMÜZ İÇİN DOĞRUDAN İLETİŞİM HATTI’
Zirvede dikkat çeken başlıklardan biri de Hürmüz Boğazı oldu. Taraflar, ticari gemilerin güvenli geçişini sağlamak ve olası yanlış anlaşılmaların önüne geçmek amacıyla doğrudan bir iletişim hattı kurulması konusunda anlaşmaya vardı.
‘LÜBNAN İÇİN ÇATIŞMA ÖNLEME BİRİMİ’
Görüşmelerde Lübnan'daki güvenlik durumu da masaya yatırıldı. Taraflar, Lübnan Cumhuriyeti ve arabulucu ülkelerin desteğiyle, askeri operasyonların sona erdirilmesine katkı sağlayacak bir çatışma önleme birimi kurulmasını kabul etti.
Teknik heyetlerin tüm başlıklardaki çalışmalarını hafta boyunca Burgenstock'ta sürdürmesi bekleniyor.
‘ANLAŞMAYA ULAŞMAK İÇİN ÇALIŞACAĞIZ’
Ortak açıklamada, arabulucu ülkeler Pakistan ve Katar'ın, nihai anlaşmaya ulaşılması amacıyla müzakerelerin yapıcı bir ortamda devam etmesi için çabalarını sürdüreceği vurgulandı.
İki ülke ayrıca ABD ve İran'a diplomatik sürece bağlılıkları nedeniyle teşekkür ederken, müzakere sürecine destek veren dost ve kardeş ülkelerin katkılarını da takdir ettiklerini belirtti.
URANYUM ZENGİNLEŞTİRME KONUSUNDA DİKKAT ÇEKEN İDDİA
Pakistan Dışişleri Bakanı'nın Al-Arabiya'ya yaptığı açıklama ise görüşmelerin en dikkat çekici başlıklarından biri oldu. Bakan, ABD ile İran'ın, Tahran yönetiminin elindeki uranyum stoklarının zenginleştirme seviyesinin düşürülmesi konusunda uzlaşı sağladığını söyledi.
JD VANCE: BU SADECE BAŞLANGIÇ
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise görüşmelerin ardından yaptığı açıklamada daha kapsamlı ilerlemeler hedeflediklerini belirterek, "Başkan Trump bize diplomatik çözümler üretme görevi verdi. Asıl soru, Orta Doğu'daki ilişkileri kalıcı biçimde değiştirip değiştiremeyeceğimizdir" dedi.
Lübnan'da kalıcı barış istediklerini söyleyen Vance, bölgesel istikrarsızlığın sona erdirilmesi ve geniş kapsamlı bir ateşkes için çalıştıklarını ifade etti.
Vance, "Bu sadece bir başlangıç. Bölgemiz için daha iyi bir gelecek inşa etmeye çalışıyoruz. Başkan Trump'ın vizyonu, 10 yıl sonra Orta Doğu'nun bugünle kıyaslanamayacak kadar farklı olmasıdır. Trump yeni bir sayfa açmamızı istedi" ifadelerini kullandı.
NE OLMUŞTU?
İran ve ABD, Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen müzakereler sonucunda 14 Haziran'da savaşın sona erdirilmesi ve anlaşmazlıkların diplomatik yollarla çözülmesini öngören 14 maddelik bir mutabakata vardıklarını açıklamıştı.
"İslamabad Mutabakatı" adı verilen anlaşma, 18 Haziran'da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile ABD Başkanı Donald Trump tarafından dijital ortamda imzalanarak yürürlüğe girmişti.
Mutabakatta Lübnan dahil olmak üzere çatışmaların sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması gibi kritik maddeler yer alıyor.
